Enkele weken geleden schreef collega Natalie dat internet één grote bibliotheek is met Google als de grote kennisdeler.
Zij vroeg zich af welke meerwaarde de bibliotheek nog heeft naast Google? Want de bibliotheek heeft allang geen alleenrecht meer op informatieverstrekking. De toenemende digitalisering zorgt ervoor dat steeds meer bronnen altijd en overal beschikbaar zijn.
Achterhaald?
Profeten en doemdenkers voorspellen al jaren een papierloze maatschappij, want Google, Bing en andere ‘zoekmachines’ maken de bibliotheken overbodig. Zijn bibliotheken in deze tijd van digitalisering inderdaad achterhaald?
Je zou het denken. Zo is per 1 januari van dit nog prille jaar een einde gekomen aan het bijna 18-jarig bestaan van de medische bibliotheek van het Admiraal De Ruyter Ziekenhuis in Vlissingen. Al die tijd heeft Bibliotheek Vlissingen via deze dienst zorg gedragen voor de literatuurvoorziening aan medisch specialisten, paramedici en verpleegkundigen.
Bezuinigingen en digitalisering werden deze bibliotheek fataal, vaste klanten verbijsterd achterlatend: “bedankt voor de altijd snelle en adequate service, maar hoe moet ik nu aan mijn literatuur komen?” Zomaar één van de reacties die we ontvingen. Het opsporen van goede en betrouwbare informatie blijkt zo eenvoudig nog niet.
Snippers informatie
Maar de tendens is toch wel dat de bibliotheek als een verzameling boeken tussen vier muren geen toekomst meer heeft. Er bestaat geen noodzaak om een uitgebreide collectie informatiemateriaal direct fysiek op locatie op voorraad te hebben. Dat is allemaal via internet te vinden. Wanneer je een spreekbeurt moet houden, stap je immers niet meer op je fiets naar de bibliotheek, maar pak je Google erbij. Zo kan je zonder enige basiskennis in een paar seconden tientallen snippers informatie op het scherm toveren om die vervolgens op een manier die goed uitkomt aan elkaar te lijmen.
Misvattingen
Jammer dat daarbij steeds minder bestaande, waardevolle kennis wordt gebruikt. Bijvoorbeeld informatie die niet gratis toegankelijk is op internet, sommige informatie zit namelijk achter een betaalmuur. Bovendien beseft niet iedereen dat veel informatie op het internet onbetrouwbaar is. Ook andere misvattingen over internet spelen een rol, zoals: Google doorzoekt het hele web, alles wat de moeite waard is staat op het web, de beste informatie staat bij de eerste tien zoekresultaten, en zoeken is makkelijk. Ach … wat maakt het ook uit, wie maakt zich nog druk over dit soort marginale zaken? Een paar puristen uit de bibliotheek en het onderwijs, dan heb je het wel gehad.
De informatieve rol van de bibliotheek verschuift meer naar het wegwijs maken in ‘de informatiejungle’. Veel mensen hebben behoefte aan een gids- of filterfunctie, want selectie van goede en betrouwbare informatie wordt steeds belangrijker: wat is van belang, wat is waardevol, en waarom? Google van vandaag kan het nog niet, Google over 10 jaar kan het vast en zeker beter en slimmer dan we nu zouden kunnen vermoeden.
Digitale volksverheffing
De hoogtijdagen als uitleenfabriek liggen inmiddels ver achter ons, e-books zullen het stokje overnemen en straks lezen we massaal boeken ‘in the cloud’. Voor digitale volksverheffing kan je terecht op sites als DBNL, Project Gutenberg en Google Books. Daar staan ontelbare klassiekers, gratis beschikbaar, overal ter wereld. Deze ontwikkelingen zijn voor individuele bibliotheken niet meer bij te benen, de bibliotheek is geen partij voor de grote spelers in het veld.
Gaan internet en in het bijzonder sociale media ook de ontmoetingsfunctie van de bibliotheek bedreigen? Voor het onderhouden van sociale contacten en voor kennisuitwisseling hoef je immers je huis niet meer uit. Toch zien veel bibliotheken zichzelf als een goed alternatief voor de eigen huiskamer.
Multifunctioneel loungen
Geen boekenbewaarplaats maar de bibliotheek als multifunctionele ontmoetings- of verblijfsplek ingericht volgens een aantrekkelijk winkelconcept. Met exposities, lezingen, voorstellingen, horeca, toegang tot media en allerlei digitale mogelijkheden. Een (stilte)ruimte waar het publiek onder genot van een kopje koffie lekker kan loungen en zijn van huis meegebrachte e-reader in alle rust kan openslaan. De bibliotheek als het sociale cement van de samenleving. Ook bij deze ontmoetingsfunctie zullen lieden opstaan en roepen dat dit eigenlijk thuishoort in een wijkgebouw of buurtcentrum.
Toegevoegde waarde
Futuroloog Marcel Bullinga vroeg zich enkele jaren geleden af of de bibliotheek zou verdwijnen aan een schrijnend gebrek aan toegevoegde waarde. Oftewel: is ons werk inwisselbaar of kopieerbaar en zo nee, kan het dan in China of door een Pool goedkoper gedaan worden? Wat dan nog overblijft is puur goud!
Wat zijn dan die unieke activiteiten waarmee wij ons onderscheiden? Laat ik een bescheiden poging doen:
- onze deskundigheid om op maat te selecteren, keuzes te maken uit het immense aanbod, zodat klanten daarmee blij zijn
- antwoorden op maat geven
- kinderen begeleiden in hun taal- en leesontwikkeling, zodat ze begrijpen wat ze lezen en gemotiveerd zijn om zich goed te informeren
- activiteiten organiseren die mensen boeien en inspireren.
Op deze punten maken Google, Chinezen en andere commerciële jongens de bibliotheek nog niet overbodig. Voorlopig, want de digitale ontwikkelingen maken dat we ons continue moeten aanpassen. Zo niet … dan wordt het toch een enkeltje richting museum!
