Het boek ‘De Boekendief’ van Markus Zusak speelt zich af in nazi-Duitsland. “Nee, alweer een oorlogsboek?”, zult u misschien zeggen. Over WO II zijn inderdaad al zo veel boeken geschreven, maar Zusaks invalshoek is origineel en dat geeft dit verhaal over verlies en verdriet een bepaalde frisheid. Hier zijn De Dood en een meisje aan het woord, zij vertellen het verhaal over de gebeurtenissen in het sombere stadje Molching nabij München.
De Dood
De Dood is een liefdevolle, tedere maar onenthousiaste verzamelaar van zielen. Hij reist de wereld rond en deponeert “de zielen op de lopende band van de eeuwigheid”. Voor hem is de mensheid een kwelling, hij wordt achtervolgt door de gruwelen die mensen achter elkaar aandoen. De oorlog is “als de nieuwe baas die het onmogelijke verlangt”. De Dood raakt overspoeld door de zielen die hij moet ophalen. Wel haalt hij enige troost uit de levensverhalen van sommige mensen, zo raakt hij in de ban van het verhaal van de Boekendief. Een klein meisje zonder woorden met een passie voor boeken, en een overlever: “een expert in het alleen achterblijven”.
Het meisje
Dit 9-jarige meisje Liesel Meminger wordt na het verlies van haar ouders en broertje in een pleeggezin geplaatst. Het is overigens bij het graf van haar broertje dat ze haar eerste boek ´Het Doodgravershandboek´ steelt, meer diefstallen zullen volgen. Met Liesel, haar pleegouders, de joodse onderduiker Max, haar vriendje Rudy maken we het oorlogsleven in de Himmelstraat mee. Liesel wordt vooral liefdevol opgevangen door haar pleegvader Hans, die haar bijstaat tijdens haar nachtmerries en haar leert lezen uit het gestolen boek. Langzaam vindt ze wegen om met haar verliezen om te gaan. Verder zoekt ze haar toevlucht in de bibliotheek van de burgemeestersvrouw, die door haar eigen verlies wordt verteerd.
Macht van woorden
Met onderduiker Max ontwikkelt Liesel een speciale band, ze zijn met elkaar “verbonden door het stille verzamelen van woorden”. Belangrijk zijn verhalen, de kracht en macht van woorden, maar ook hoe machteloos iemand kan zijn zonder woorden. Liesel leert dat het de woorden zijn de mensen macht geven en het woorden zijn die het land onder controle van Hitler en zijn nazipartij houden. “Er was eens een vreemd, klein mannetje … [die] besloot dat hij over de wereld zou heersen met woorden”, zo is te lezen in Max zijn verhaal ‘De Woordschudder’. Ironisch hierbij is dat Max dit verhaal voor Liesel op de letterlijk witgewassen pagina’s van ‘Mein Kampf’ schrijft en tekent. Volgens Max het “beste boek aller tijden”, aangezien het als een soort vrijgeleide zijn leven heeft gered tijdens zijn reis naar de Himmelstraat.
Oorlogssprookje
‘De boekendief’ is een ontroerend, sympathiek maar triest oorlogssprookje over gewone mensen en hun dagelijkse leven onder het naziregime. Mensen gevangen in de vele kleine keuzes tussen meegaandheid, onverschilligheid, verraad en verzet. Tussen de angst als verrader bestempeld te worden en de angst om je ziel te verliezen. Tussen veiligheid en gerechtigheid. Het is een dilemma dat ons allen aangaat. Daarom kunnen we alleen maar dankbaar zijn dat we niet in een door oorlog verscheurd land hoeven te leven.
Markus Zusak is vooral bekend om zijn jeugdboeken. Laat dit echter geen reden zijn om zijn boek ‘De Boekendief’ links te laten liggen.
Door kinderogen
Verder lezen? Een kleine greep uit de boeken waarin de verschrikkingen van WOII door de ogen van kinderen worden bekeken:
U kunt dit korte lijstje vast wel aanvullen!
Laat ik ook ons eigen bibliotheekjaar eens evalueren. Een lijstje met publieksactiviteiten die we afgelopen jaar organiseerden. Dat bleken er 22 te zijn, wat neerkomt op gemiddeld 2 per maand. En daar zitten nog niet eens de maandelijkse exposities en eenmalige tentoonstellingen bij. 
