NRC Handelsblad besteedde afgelopen zaterdag ruim aandacht aan uitleningen van openbare bibliotheken. Dat deed ze door de toplijst van de meest uitgeleende boeken, die Stichting Leenrecht heeft opgesteld over het seizoen juli 2010 – juni 2011, te analyseren.
De reacties op dit artikel lopen uiteen van trots over de verleende eretitel ‘Leesmotor van Nederland’ tot een zekere verlegenheid over het feit dat het literaire gehalte van de uitleningen mager is: het betreft namelijk vooral jeugdboeken, thrillers en populaire seriewerken.
Waarover praten we eigenlijk?
NRC analyseerde de eerste 100 meest uitgeleende titels. In dat jaar gingen er in Nederland 100 miljoen uitleningen over de uitleenbalies. De 500 meest geleende boeken maken slechts 5 procent van dat totale aantal uitleningen uit en daarvan is 20%t geanalyseerd.
Kortom: we belichten het superkleine topje van de enorme ijsberg, die de totale omzet van bibliotheken betreft. En het is niet verrassend dat de helft daarvan kinderboeken betreft, want de helft van de klanten van bibliotheken bestaat uit jeugd. Het is ook niet verrassend dat favoriete ‘vrouwenboeken’ hoog scoren, want zes op de tien bibliotheekklanten zijn van het vrouwelijke geslacht en die lezen per definitie met meer graagte dan mannen.
Twijfels
De kwaliteitskrant had andere conclusies kunnen trekken uit de analyse. In bibliotheken staan bestsellers namelijk sowieso al sterk in de belangstelling: ze zijn veelgevraagd, er worden extra titels van aangeschaft en er bestaan soms lange wachtlijsten van reserveringen voor. Wanneer de cijfers van boekhandels hiernaast zouden zijn, was gebleken dat de verkoop nog veel meer op bestsellers drijft.
Maar uit de analyse blijkt dat de 500 meest geleende titels goed zijn voor slechts 5% van de uitleningen. Gemiddeld worden die bestsellers dus 10.000 keer per jaar geleend, ofwel ongeveer tien tot vijftien keer per bibliotheekvestiging per jaar.
Collectiebeheer
Wij analyseren onze uitleningen ook om het beheer van de collectie te verbeteren en ons aanschafbeleid te kunnen evalueren. Uit die analyses blijkt dat bijna 10% van alle uitleningen, dus tien maal de geanalyseerde top 100, ‘bestsellers’ genoemd mogen worden: ze gaan tien tot zelfs 27 keer in een jaar de deur uit. Dergelijke boeken staan vrijwel nooit ‘op de plank’. Zodra ze ingeleverd worden neemt een andere klant die onmiddellijk weer mee, bijvoorbeeld omdat ze al gereserveerd waren.
Meerwaarde
De waarde van de bibliotheek zit natuurlijk niet specifiek in deze populaire boeken. Zo’n 90% van ons aanbod betreft juist minder populaire boeken, boeken die nergens meer te koop zijn of die men zelf nooit gekozen zou hebben als wij ze niet aanbevolen hadden.
Bibliotheek Vlissingen maakt veel werk van presentaties van boeken op smaak of op thema (zoals ‘jaloezie’ of ‘broer-zus-relaties’). Die presentaties -waarin geen Simone van der Vlugt, Stieg Larsson, Herman Koch of andere bestsellerauteurs voorkomen- blijken enorm populair.
Daarnaast brengen wij bibliotheken op basisscholen, waar kinderen een breed aanbod van prachtige boeken krijgen. Maar ze krijgen vooral ook goede begeleiding van mediathecarissen, die hen leren hun persoonlijke smaak te ontwikkelen en een goede keuze uit dat aanbod te maken.
Daarom kan ik me hooguit generen voor de beperkte analyse van onze kwaliteitskrant en alleen maar trots zijn op de aanjaagfunctie van de bibliotheek voor een brede interesse voor veelsoortige literatuur. Een heuse leesmotor dus!
Enkele weken geleden schreef collega 
Als bibliotheek in een maritieme stad kom je wel eens klanten tegen met ‘speciale’ wensen. Denk bijvoorbeeld aan de stoere zeebonk die zijn leeshonger wil stillen tijdens zijn vijf maanden lang durende offshore bestaan. Dan is een uitleentermijn van 21 dagen knap lastig.
