Met het voetbal achter de rug dreigt het gevaar dat we ook Zuid-Afrika de rug toekeren: opgelucht dat ze de wereldkampioenschappen goed georganiseerd hebben. Om dat te voorkomen kan ik u een bijzonder boek aanbevelen: Een regenboog in de nacht van Dominique Lapierre. Deze Franse journalist schreef een zeer goed leesbare geschiedenis van Zuid-Afrika, die iedereen gelezen zou moeten hebben.

Natuurlijk denken we allemaal de geschiedenis van Zuid-Afrika te kennen. Apartheid zit daarbij in ons collectieve geheugen gegrift. Lapierre zet echter alles nog eens begrijpelijk op een rijtje, waardoor we beseffen dat de dramatiek van vier eeuwen blanke bemoeizucht met dit zuidelijkste puntje van Afrika aangrijpend is. Na dit boek fietst u niet meer onbevangen door de Paul Krugerstraat.

Het beloofde volk
Lapierre begint bij de komst van de eerste blanken in zuidelijk Afrika, waar Van Riebeeck in 1652 een fouragepost moet opzetten voor passerende schepen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Hij schetst het beeld van de Hollanders uit die tijd, zwaar in de verdrukking na decennia van oorlog en vervolging door de Spanjaarden en door hun reformatorisch geloof ervan overtuigd een bevoorrecht volk te zijn.
Voor de eerste pionier is de komst naar Afrika dan ook een verbeten zoektocht naar het Beloofde Land, het land waarop zij recht hebben uit hoofde van hun superieure status boven de niet-bevoorrechten. Lapierre verklaart op overtuigende wijze hoe dit gevoel van superioriteit de kiem vormt van het latere Apartheidsregime.

Aanvankelijk zijn het boeren, die voor de VOC werken, maar al snel trekken ze het continent in, steeds weer stuitend op problemen, eerst met oorspronkelijke bewoners, maar al snel met Britten, die hun oog op dit strategische landsdeel hebben gevestigd.

Vlot leesbare geschiedschrijving
Er ontstaat een reeks oorlogen die heftiger wordt, naarmate diamant- en goudvondsten een rol gaan spelen. Paul Kruger werpt zich op als aanvoerder van de Afrikaner, de blanke nakomelingen van de Hollanders en tal van verschillende vluchtelingen (zoals Hugenoten). Hij vestigt een regime dat bewust en expliciet een scheiding aanbrengt tussen blank en zwart: een beginsel dat later door leiders als Hendrik Verwoerd en John Vorster in de meest rigide vormen wordt uitgedacht en in praktijk gebracht. De zeer vlot leesbare geschiedschrijving eindigt bij, hoe kan het ook anders, het presidentschap van Nelson Mandela.

Zuid-Afrika stond een maand in het middelpunt van de belangstelling. Daarom is het goed ons meer bewust te zijn van haar bewogen geschiedenis en de rol die ‘ons Nederlanders’ daarin gespeeld hebben. Op het internet is veel te vinden op dit gebied, maar dit boek is daarop een heldere aanvulling. Het dagelijks cultureel-educatieve programma De Avonden van de VPRO besteedde bij monde van Maurice Woestenburg op 12 juni gelukkig ook al aandacht aan dit aangrijpende relaas. Lezen dus!