In de vakantietijd gaat alles anders, ook in de bibliotheek. De taken verschuiven en zo af en toe komt er iets op je pad dat zich buiten je dagelijkse pakketje bevindt. Zo kreeg ik afgelopen twee weken de ‘aanschaf’ in de schoot geworpen, zodat de continue stroom aan nieuwe boeken en films niet zou opdrogen. Tijdens het doorworstelen van de ruim 300 titels in het informatieve en audiovisuele aanbod kwam ik een film tegen waarbij ik om verschillende redenen even stil wil staan.

Vorig jaar september zag ik tijdens Film by the Sea de biopic ‘Creation’, onderdeel van de stortvloed aan ‘Darwinia’ in 2009. Want in het Darwinjaar draaiden de machines van de ‘Darwin-industrie’ nog op volle toeren, daar was geen ontkomen aan.

Privéleven
De evolutietheorie van Charles Darwin (1809-1882) kennen we dus allemaal, in meer of mindere mate. Maar wie was de man achter het boek ‘The Origin of Species’ (Het ontstaan der soorten) dat in 1859 de wereld op zijn kop zette? Op die vraag probeert de Britse regisseur Jon Amiel (The singing detective) in dit sterk geromantiseerde drama antwoord te geven. We leren Darwin kennen aan de hand van zijn relaties met zijn echtgenote en dochter. De focus ligt op het privéleven van de natuuronderzoeker. Ondanks zijn baanbrekende vondsten, komt in deze film een beeld naar voren van een twijfelende, onzekere man. Die bang is om zijn ontdekkingen met het publiek te delen.

Crisis
In ‘t kort: ‘Creation’ legt de nadruk op het tragische gezinsleven van de wetenschapper, zoals beschreven in het boek ‘Annie’s Box’ (Darwins dochter) van de hand van Randal Keynes, de achter-achterkleinzoon van Darwin. Als Darwins tienjarige dochtertje Annie overlijdt, voedt deze gebeurtenis zijn wantrouwen tegen God. Zowel lichamelijk als geestelijk komt hij in een neerwaartse spiraal terecht. Zijn relatie met zijn diepgelovige vrouw Emma staat onder druk. Uiteindelijk hervindt hij zijn balans en schrijft zijn baanbrekende boek.

Rouwverwerking
De film balanceert op het randje van melodrama en is daarom zeer gemengd ontvangen. Nu.nl heeft het over een overbodige film. De NRC vindt het een half geslaagde poging psychodrama te combineren met de evolutietheorie: de evolutietheorie wordt hier rouwverwerking. Het AD heeft het over een intiem familieportret van Charles Darwin en ‘een prachtig, gelaagd drama dat iedereen met een beetje liefde voor wetenschap zal interesseren’. Volgens De Volkskrant komt in dit ‘een tikje te sentimenteel familiedrama de evolutie er wel erg bekaaid af’. Ik vond het vooral een onderhoudende en sympathieke film (met zeer fraai aangeklede scènes), die een andere kijk geeft op de persoon Darwin.

Vuurlandse indianen
Een paar scènes met de indianen van Vuurland deden me direct denken aan het obscure boekje ‘Wie kent de mensen nog’ door Jean Raspail, een aangrijpend verhaal over de ondergang van het inheemse volk de Alakaluf. De Alakaluf en Yámana (ook wel Yaghan) waren nomadische indianenstammen die zich bijna naakt in deze contreien in leven hielden. Eeuwenlang flakkerden de vuurtjes van deze zeenomaden langs de kusten van Vuurland, een woest en bergachtig gebied. Ook in hun beste jaren zullen er nooit meer dan een paar duizend indianen zijn geweest. Schaaldieren, zeehonden en vogels stonden geregeld op hun menu. Ze smeerden hun lichaam in met dikke lagen zeehondenvet om zich tegen de kou te beschermen. Indianen wonen er niet meer in dit onherbergzame gebied. In relatief korte tijd na hun eerste contacten met Europeanen kwamen de indianen om door ziektes en doordat hun levensstijl niet te combineren was met een groeiende kolonisatie van het gebied.

Inburgeringscursus
Een van die Europeanen was de kapitein van de Beagle, Robert Fitzroy, die op eerdere wereldreis vier Vuurlandse indianen mee naar Engeland had genomen om hen te ‘beschaven’. Keurig gekleed en redelijk goed Engels sprekend bracht hij drie van hen op de reis met Darwin weer terug. Terug bij hun stam hadden zij de schone taak toebedeeld gekregen om de andere ‘wilden’ de christelijke normen en waarden bij te brengen. Binnen de kortste keren hadden de heropgevoede indianen hun oude levensstijl weer opgevat, van Fitzroy’s plan was niets terechtgekomen. Jemmy Button was een van de Yamana indianen die de inburgeringscursus in Engeland voltooide. De Argentijnse Sylvia Iparraguirre schreef een fascinerende historische roman over zijn levensverhaal.

Afschuwelijk geschreeuw
Darwin was vrij minachtend over de oorspronkelijke bevolking van Vuurland, ze kwamen bij hem over als ‘erbarmelijke wilden’. Hij beweerde dat de indianen die er woonden weinig kennis hadden. Thomas Bridges die zijn hele leven bij de indianen heeft gewoond, had daar een heel andere mening over. Volgens hem hadden de indianen heel veel kennis van de natuurlijke omgeving en hun religie die uit vele legendes bestond. Bridges probeerde de taal van de Yamana, die Darwin ‘Hideous Yells’ noemde, te doorgronden. Hij kwam uiteindelijk tot een kleine 32.000 tekens voor werkwoorden als ‘roeien met de boot in slecht weer om walvis te harpoenen terwijl het vuur in de boot van boomschors maar niet wil branden omdat je vrouw weer eens de verkeerde stronken heeft meegegeven’.

Zo had Darwin het dus ook weleens bij het verkeerde eind! Meer over deze episode is te bekijken in deel 14 van het VPRO programma ‘Beagle, in het kielzog van Darwin’. En binnenkort kunt u ook de dvd ‘Creation’ bij ons lenen.