Kunt u ook zo genieten van een goed onderbouwde historische roman? Dan heb ik een absolute aanrader voor u: David Mitchell’s De niet verhoorde gebeden van Jacob de Zoet. Deze Engelse auteur belicht een wel heel bijzondere periode van onze vaderlandse geschiedenis.

Terwijl Britse en Russische soldaten eerst via Noord-Holland en later via Walcheren Napoleon uit de Bataafse Republiek proberen te verjagen, volgen we een Zeeuw aan de andere kant van de wereld. Het is Jacob de Zoet, die in 1799 in dienst van de Verenigde Oost-Indische Compagnie naar Japan reist, in de hoop binnen een jaar als rijk man te kunnen terugkeren. Zo hoopt deze jonge griffier uit Domburg alsnog in aanmerking te komen om zijn Rotterdamse geliefde Anna te mogen trouwen.
Overigens is de vermelding Domburg in deze roman één van de weinige connecties met Zeeland, dus dat moet niet uw drijfveer zijn om de roman op te pakken.

In de ban van Japan
De Zoet belandt in de verste VOC-post Deshima in Japan. Deze handelspost is dan al bijna 200 jaar voor dit land het enige contactpunt met de rest van de wereld: een exclusief recht voor de Hollanders, die op een merkwaardige manier respect kunnen tonen voor de Japanse cultuur en als zodanig geen bedreiging lijken te vormen. De roman geeft een prachtig inzicht in de wijze waarop de Japanners zich door strikte regelgeving proberen te isoleren van Westerse invloeden. Maar desondanks raakt Jacob de Zoet in de ban van een Japanse vroedvrouw.

De Zoet heeft als boekhouder de opdracht meegekregen om de corruptie op de handelspost te onderzoeken en dat bezorgt hem natuurlijk onmiddellijk vijanden. Als hij uiteindelijk succes weet te boeken keert alles zich tegen hem.

Literaire verdichting
De naam Jacob de Zoet zult u niet aantreffen in de verslagen van de VOC; hij is een literaire verdichting van verschillende figuren. Zo werkte Hendrik Doeff als geleerde in Deshima in dezelfde periode en met veel overeenkomstige belevenissen als ‘onze’ Jacob. Doeff werkte als assistent van Willem Wardenaar en volgde hem op als ‘opperhoofd’ van de handelspost. Hij moest het hoofd bieden aan diverse pogingen van de Britten om gelijktijdig met de strijd op het Europese continent in de Oost lucratieve koloniën te verzamelen. Het afweren van de aanval van het Britse schip ‘Phaeton’ is ook in de roman een essentiële gebeurtenis.

Mitchell’s roman verscheen oorspronkelijk onder de titel The Thousand Summers of Jacob de Zoet en ontving bijna onmiddellijk de nominatie voor de Man-Booker prijs 2010, waarvan de winnaar op 7 september wordt bekend gemaakt.
Het is een prachtige roman, die een fascinerend beeld geeft van de Japanse cultuur, spannend, onthutsend en soms romantisch. Wat wilt u nog meer deze zomer?

Bent u de interviews en debatten met de lijsttrekkers op radio en tv al beu? Hebt u even zin in wat anders, maar neemt u de politieke en economische toekomst van ons land wel serieus? Dan heb ik iets voor u.

Maarten van Rossem, Bekende Nederlander tegen wil en dank, schreef dit voorjaar een prachtig essay over de vraag ‘Waarom is de burger boos?’. Van Rossem analyseert op zijn kenmerkende vlotte manier de opkomst van moderne populistische partijen als LPF, PVV en Trots op Nederland en verklaart door de werkwijze van deze partijen de toenemende onvrede en negativiteit, die in Nederland heerst.

Gelukkige zeurkousen?
Van Rossem gaat in snelle stappen door de recente geschiedenis van de Nederlandse populistische politici: Boer Koekoek, Janmaat, Fortuijn (die liever Fortuyn heette) en de hedendaagse Wilders en Verdonk.
Zijn stelling is eenvoudig: doordat de VVD ten tijde van Paars (kabinetten Kok I en II) naar het midden schoof, ontstond heel veel ruimte op rechts. Pim Fortuijn wist beslag te leggen op die ruimte (meer dan 17% van de stemmen!) door onvrede te mobiliseren en te bagatelliseren.
Van Rossem is daar verbaasd over. Hoe zijn in een land, waar zoveel rijkdom heerst en mensen zich in tal van onderzoeken tevreden en gelukkig verklaren, burgers zo gemakkelijk tot zeurkousen om te toveren?

Rampzalige groeiperiode
Dat kan door halve waarheden te verkondigen, dat doen namens ‘het volk’ én zaken groots te overdrijven. Zo sprak Fortuijn over de ‘puinhopen van Paars’ om zich te kunnen afzetten tegenover VVD en PvdA.
Daar waar in heel de Westerse wereld die sensationele groeiperiode in de Nederlandse economie van de jaren ‘90 ten voorbeeld werd gesteld, wist Fortuijn dat weg te zetten als een rampzalige tijd. Vervolgens positioneerde de van oorsprong uit CPN en PvdA komende Fortuijn zich rechtser en rechtser. Hij ging islamieten schetsen als mensen ‘met een achterlijke cultuur’. Om vervolgens zijn collega-politici te verwijten dat hijzelf werd gedemoniseerd .

Politiek theater
Maar overdrijven en jouw positie op rechts innemen is niet voldoende. Je moet daarbij ook het nodige theater brengen. Want op die manier pikt de pers jou als lijsttrekker op. Van Rossem noemt de potsierlijke manier van salueren door Pim Fortuijn (met zijn ‘at your service), beelden die gretig door journaals en nieuwsbulletins werden herhaald en herhaald.

Provocatie en overdrijving
Het samenspel van populistische, theatrale politici en de gretige pers is voor Van Rossem dé reden van de overrompelde opkomst van LPV, TON en PVV. Fortuijn, Verdonk en Wilders zijn volgens Van Rossem namelijk meesters in de verbale provocatie, van de schaamteloze overdrijving, de goed georganiseerde pseudogebeurtenis, die veel belooft maar weinig geeft. En journalisten nemen dat klakkeloos aan en brieven het onbecommentarieerd door, trots op de schommelingen die dat allemaal in de prognoses van de verkiezingsuitslagen veroorzaakt.

Spreekbuizen van het volk
Van Rossem vindt het schandalig dat de populisten voortdurend spreekbuis zeggen te zijn van ‘het volk’, terwijl zij zelf gesloten bewegingen opzetten om als een alleenheerser de politieke boodschap te kunnen vormgeven: systeemvijandige retoriek met maar één doel, onvrede kweken tegen de heersende elite. En dat, zonder een uitvoerbaar alternatief te bieden.

Kortom: niet alleen ‘de burger’, maar ook Maarten van Rossem is boos. Vooral op de journalisten, van wie hij verwacht dat zij nauwkeurig en onsentimenteel analyseren hoe de macht feitelijk werkt, maar in de praktijk klakkeloos vergroten wat her en der geschreeuwd wordt.