Bieb Blog Vlissingen

Bibliotheekmedewerkers aan het woord

Welk boek nu?

Gepubliceerd door Ron op 28/02/2013 09:53

Net de laatste bladzijde van dat mooie boek uitgelezen en je vraagt je af wat nu verder te lezen? Of zin om te lezen, maar je weet even niet wat te kiezen? Als dit het geval is, dan is er nu ‘WelkBoek’: een zoeksysteem waarmee lezers op een alternatieve manier verrassende leessuggesties krijgen aangereikt.

Onlangs is de eerste versie gelanceerd. Is dit instrument enkel een leuk speeltje of heeft het ook meerwaarde voor de zoekende lezer? Een verslagje van mijn ervaringen.

Online leesadviesmachine
WelkBoek is een unieke online leesadviesmachine waarin je een veelheid aan voorkeuren kunt invullen die je graag in een boek zou aantreffen, zoals: vrolijk/verdrietig, grappig/serieus, veilig/verontrustend, voorspelbaar/onvoorspelbaar, mooi/walgelijk, zachtaardig/gewelddadig, optimistisch/zwartgallig, kort/lang.
Zo zijn er in totaal 12 van dit soort tegenstellingen waaruit je er maximaal 4 kunt kiezen om deze vervolgens af te stemmen op je gemoedstoestand. Dit kan door middel van schuifjes op een glijdende schaal te kiezen tussen het ene extreme (heel vrolijk) of het andere (heel verdrietig), wat je op dat moment het meeste aanspreekt.

Vijftig tinten
Wil je een vrolijk, onvoorspelbaar en grappig boek? Of toch liever verontrustend, gewelddadig en droevig leesvoer? Versleep dan de schuifjes om het gewicht van elk gekozen trefwoord te bepalen. Het resultaat is een lijst met boeken, met korte omschrijving en citaat, waarvan de profielen passen bij de opgegeven voorkeuren.
Ik kan me voorstellen dat fans van de ‘Vijftig tinten’-trilogie niet kunnen wachten een poging te wagen. Zo leiden de keuzes ‘veel seks’, ‘enigszins voorspelbaar’, ‘ietwat buitengewoon’ en ‘redelijk makkelijk’ in ieder geval niet naar deze bestseller. Wel naar ‘Slaapliedjes voor kleine criminelen’. Dat is op z’n minst verrassend te noemen.

Naast bovengenoemde voorkeuren kun je ook aangeven aan welk hoofdpersonage je de voorkeur geeft (afkomst, leeftijd, seksuele voorkeur en geslacht), welk plot je prefereert (bijv. in het verhaal moeten hindernissen worden overwonnen) en waar het verhaal zich afspeelt (je kan hier ook voor een denkbeeldige wereld kiezen).
Wil je lezen over een jonge Afrikaanse man, die een queeste onderneemt in Oost-Afrika? Het antwoord van WelkBoek op deze complexe vraag is ‘Zwarte Mamba’. Via de tabjes ‘Parallellen’ (boeken/films die aan dit boek doen denken) en ‘Overeenkomend’ (titels met vergelijkbaar profiel) kun je vervolgens aan dit boek verwante titels achterhalen.

Biseksuele Aziaat
Het is wel zaak om je opdracht niet te complex te formuleren. Wanneer je zegt: de hoofdpersoon moet een 50-plus biseksuele Aziaat zijn, wonend in Nederland en verwikkeld in een generatieconflict, vindt WelkBoek niets. Wie het eenvoudiger houdt (bijv. moet zich afspelen in Sri Lanka), wordt meestal keurig beloond met een lijstje boekentips. Het is overigens niet mogelijk om personage, plot en plaats te combineren met die andere voorkeuren (vrolijk/verdrietig, etc.).

Opvallend is dat in WelkBoek geen voorkeur voor spannende boeken (saai/spannend) kan worden opgenomen. Ook meer stijl- en typografisch gebonden voorkeuren zijn niet te specificeren. Sommige lezers zijn niet alleen heel gevoelig voor de bladspiegel, weinig/veel witruimte, kleine/grote marges, kleine/grote druk, maar ook voor korte/lange zinnen c.q. hoofdstukken, zakelijke/barokke schrijfstijl, traag/vlot verhaal, weinig/veel verhaallijnen, weinig/veel personages. Net als het vertelperspectief zijn dat allemaal zaken die het leesplezier beïnvloeden.

Verder zijn de zoekresultaten niet te filteren naar genre, zodat je bijvoorbeeld fantasy boeken of griezelverhalen niet kunt uitsluiten. Daarnaast vind ik het plot-lijstje zeer willekeurig, waarom geen: volwassen worden, onbeantwoorde liefde, redding van iets of iemand, verandering, wraak, verleiding? En wat het plot ‘los’ betekent is mij een raadsel … ‘van god los’ of toch een ‘open plot’?

WelkBoek versus Whichbook
Anders dan bij het originele Whichbook kun je in WelkBoek niet direct op auteur of titel zoeken, wat ik wel een gemis vind. De Engelse versie voorziet verder in lijsten (W Lists) die aanbevelingen bevatten van titels die bepaalde kenmerken gemeen hebben, zoals: vreemd & wonderlijk, slapstick, comfort zone, kort & lieflijk. Whichbook bevat verder een grotere database dan WelkBoek en kan bovendien worden gekoppeld aan je Facebook account.

De hoeveelheid titels die in de database zijn opgenomen vergroot het gebruiksplezier en het aantal relevante treffers. Ter illustratie: wie een verontrustend, walgelijk boek wil, met veel geweld en seks, krijgt in Whichbook bijvoorbeeld ‘American Psycho’ van Bret Easton Ellis en ‘Smeris’ van Irvine Welsh aanbevolen. Een goede match, terecht gevonden, lijkt me! Hiermee vergeleken levert dezelfde opdracht in WelkBoek met acht treffers slechts een fractie op van de eerder gevonden tientallen titels in Whichbook en daar zitten dan de net genoemde titels niet eens bij. Het is denk ik een goede zaak om nog eens een flink aantal titels uit de Engelse database over te hevelen naar de Nederlandse versie.

Inmiddels zijn wel een twintigtal proeflezers druk bezig hun leeservaringen in WelkBoek vast te leggen, zij zullen jaarlijks 200 actuele titels gaan toevoegen. Waarmee het nu nog kleine aantal Nederlandstalige titels ook gestaag zal toenemen. WelkBoek is, hoewel nog volop in ontwikkeling, zeker een bezoekje waard. Als je eenmaal met WelkBoek overweg kunt, dan ligt voor extra aanvullende leestips ook raadpleging van Whichbook voor de hand.

Tot slot
WelkBoek geeft met al z’n tekortkomingen aan lezers de mogelijkheid om op een speelse, aangename en intuïtieve manier naar een boek te zoeken. Het gaat daarbij niet uit van literaire voorkennis. De klassieke aanpak waarbij boeken gepresenteerd worden aan de hand van auteur, titel of genre, verdwijnt hierbij volledig naar de achtergrond. WelkBoek laat de lezer enkel invullen welke elementen hij graag zou terugvinden in een boek en geeft dan op basis daarvan een literatuurlijst.

De resultaten bevatten vaak boeken die opvallend afwijken van de commerciële hitlijsten en staan dus garant voor onverwachte ontdekkingen. En dat is ook wat waard in deze door bestsellers gedomineerde tijden.

Ik vraag me echter wel af of Johnny en Willie uit Jiskefet tevreden zouden zijn met de aanbevelingen van WelkBoek? Want dat luistert bij hen namelijk zéér nauw:

“Noem jij dat een open einde? Noem jij dat een open einde? M’n vriendin zegt dat ze elkaar aan ‘t einde vinden, ja? Dus géén open einde, heh?”

Tags: ,

Bij wie durf jij onder te duiken?

Gepubliceerd door Ron op 11/02/2013 09:17

Soms groeien ‘gewone’ mensen uit tot ware iconen. Zo werd het onbekende, joodse meisje Anne Frank -anoniem slachtoffer van de Holocaust- een icoon van het Joodse lijden. Ze werd  ‘universeel slachtoffer van al het kwaad in de wereld’, het symbool van het goede in de mens. Kortom, een echt fenomeen!

In onze catalogus zijn maar liefst 99 boeken en dvd’s te vinden met de naam ‘Anne Frank’ in de titel. Haar dagboek ‘Het Achterhuis’ is in meer dan 67 talen vertaald en meer dan 32 miljoen keer over de toonbank gegaan, waarmee het boek tot de internationale bestsellers aller tijden behoort. Het werd bewerkt voor film, toneel, musical. Anne stond met Joseph Goebbels op het podium, haar boek werd verstript en haar kastanjeboom sneuvelde.

Iedereen en alles eigent zich Anne toe. Ze gooide hoge ogen bij de verkiezing van ‘de grootste Nederlander’, werd opgenomen in de nationale Canon en in de VS werden pogingen in het werk gesteld om haar alsnog tot Amerikaanse te naturaliseren.
Vorig jaar nog doopten Amerikaanse mormonen haar postuum, een voorrecht dat veel beroemdheden is beschoren, onder wie ook Ghandi en Moeder Teresa. Wat te denken van wedstrijden als ‘Wie was Annes beste vriendin? En zelfs mede-icoon, Nelson Mandela, vertelde ooit over de inspiratie die hij en andere gevangenen op Robbeneiland hadden geput uit haar dagboek, dat “blaadje voor blaadje langs de cellen werd gesmokkeld”.

Heiligschennis
Door haar status als moderne heilige leidde tot voor kort alles rond Anne Frank steevast tot ophef. Van Anne diende je af te blijven, letterlijk en figuurlijk. Er is echter en verschuiving gaande. Een boek als ‘Anne Frank leeft en woont op zolder’ van Shalom Auslander zou tien jaar geleden nog als heiligschennis zijn beschouwd.
Auslander rekent hierin met wrange humor af met Anne als symbool van het Grote Lijden en neemt tevens het joodse slachtofferschap op de hak. Anne Frank teruggebracht tot een mens van vlees en bloed.

Ook Nathan Englander, net als Auslander opgegroeid in een orthodox-joods milieu, heeft er geen moeite mee de erfenis van Anne Frank naar eigen hand te zetten. Hoewel hij daarbij een stuk milder is dan zijn satirisch ingestelde collega. In het titelverhaal van zijn bundel ‘Waar we het over hebben wanneer we het over Anne Frank hebben’ (zie recensies Volkskrant en Vrij Nederland) spelen twee joodse echtparen een geïmproviseerd spelletje onderduiken: stel dat er een nieuwe Holocaust zou komen, wie zou ons dan helpen met onderduiken?

Anne-spelletje
Bij wie zou je mogen onderduiken? Zou jij mij helpen? Dit ‘gezelschapsspelletje’ blijkt een giftig gedachtenexperiment dat pas  echt explodeert zodra een van de vrouwen inziet dat ze het ‘ja’ van haar eigen echtgenoot niet vertrouwt. De haperende timing van het antwoord spreekt namelijk boekdelen. Of hun huwelijk dit Anne-spelletje zal overleven, laat Englander in het midden. Maar dat er iets onherstelbaar kapot is, dat is wel duidelijk.

Deze verhalenbundel wordt gekenmerkt door dit soort diepmenselijke kwetsuren, afgewisseld met absurdistische voorvallen en zwarte humor. Onthutsend en troostrijk tegelijk. Englander speelt subtiel met de Joodse identiteit en gevoeligheden. Of hij nu schrijft over bejaarden in een zomerkamp die wraak nemen op een (vermeende) nazibeul, of een afvallige zakenman die achter het loerluikje van een peepshow zijn rabbi, moeder en psychiater aantreft, of Joodse suburb-jongens die de strijd aanbinden met de buurtantisemiet, of familieverhalen die in telkens nieuwe versies de revue passeren omdat met de ene versie van de waarheid nu eenmaal makkelijker valt te leven dan met de andere.

Wreed sprookje
Wat mij betreft springen twee verhalen eruit. Het langste verhaal, ‘Zusterheuvels‘, dat de complete geschiedenis van Israëls bezette gebieden vervat in een sprookjesachtige allegorie. Het voert twee kolonistenfamilies ten tonele, vastbesloten om op twee aanpalende heuvels een stad te stichten. Eén van de pioniersvrouwen ‘verkoopt’ haar zieke dochtertje symbolisch aan haar buurvrouw wat het meisje volgens het traditionele bijgeloof bescherming zou bieden. Decennia later eist de koopster, gek van rouw om haar eigen gesneuvelde kinderen, haar eigendom op. Want waarom zou hun overeenkomst niet gelden als die eeuwenoude, Bijbelse claim op het Heilige Land wél geldig is?

Morele vragen
Het andere verhaal ‘Gratis fruit voor jonge weduwen‘ gaat over Holocaust en herinnering. Hierin keert een jongetje van dertien alleen terug uit een concentratiekamp. Hij wordt thuis als een zoon ontvangen door zijn vroegere oppas, die hem echter wil laten doden omdat ze bang is dat hij anders zijn bezit zal opeisen. Voor het zover komt, vermoordt het jongetje de oppas en haar hele familie. De heikele morele vragen die Englander in dit wrede sprookje stelt, zijn onmogelijk eenduidig te beantwoorden.

In acht verhalen ontleedt Nathan Englander de menselijke ziel. Op fantasievolle wijze analyseert hij de grote levensvragen waar iedereen mee worstelt over zingeving, familiebanden en liefde. Verhalen ván een Jood, óver Joden, maar zeker niet alleen vóór Joden.

Tags: , ,

Verhevigd leven …? Ga fietsen!

Gepubliceerd door Ron op 05/12/2012 12:04

Het is inmiddels een populair genre aan het worden, schrijvers die op geheel eigen wijze en al filosoferend verslag doen van hun fietservaringen. Het is dan ook wel een erg fijn genre. Van de door ploeteren en afzien gewonnen wijsheden pik je als lezer immers een graantje mee zonder er maar een trap voor te hoeven geven.

Tot dit almaar aanzwellende peloton fietsschrijvers is enige tijd geleden ook Rosita Steenbeek toegetreden. Haar nieuwste boek ‘Amsterdam – Delphi: op de fiets naar het orakel’  gaat over de fietstocht die ze met haar geliefde, de Armeense fotograaf Art Khachatrian, van Amsterdam naar het Griekse Delphi maakte. De veel jongere, beresterke Art fietste zelf al drie keer van Amsterdam naar Steenbeeks appartement in Rome. Hij kreeg haar zo ver dat ze samen op pad gingen. Ze koos, gek als ze is op de klassieke oudheid, als reisdoel het Orakel van Delphi.

Roze mountainbike
Ondanks de sceptische reacties van haar omgeving en vooral haar moeder (je fietst nooit, jij met je hoge hakken, je hersenbloeding, je gebroken rug, je hersenen koken onder die helm) gaat ze de uitdaging aan. In juli en augustus, de heetste maanden van het jaar. Drieduizend kilometer reden de twee, over hoge bergpassen, door zandvlaktes, langs stoffige wegen, onder de verzengende zon of door langdurige regen. Op een roze mountainbike van de Amsterdamse Gerard Doustraat via Rijn, Duitse Autobahn, Zwitserse Alpen en mediterrane olijfgaarden tot het doorgeefluik van de goden. Delphi, navel van de wereld en pelgrimsoord van de antieken. En alsof dit allemaal nog niet genoeg is een korte toegift van Delphi via de koningsstad Thebe afdalend naar Athene.

Rosita en Art deden er veertig dagen over, met één rustdag. Slechts één band, een kapotte spaak en een rem moesten worden gerepareerd. Maar de extremiteiten leiden soms wel tot diepe wanhoop: “Fietsen in donder, bliksem en regenbuien, en daarna weer door de mist. Zodat je nòg niks kon zien van die schitterende uitzichten!”.

Ook is er sprake van twee heftig botsende karakters: zij kind van de zee, hij zoon van de bergen. Art is een heethoofd die meteen al bij vertrek zijn navigatie tegen een lantaarnpaal doormidden slaat uit frustratie dat het ding met speciaal gekochte software, het niet doet. Maar hij wijst ook op de dode dieren onderweg en waarschuwt om niet over de slakken te fietsen. Een kilometers lange worsteling met zwaar bepakte fietsen door mul zand eindigt zelfs in een halfslachtige poging tot doodslag: “Op een gegeven moment tilde Art mijn fiets boven zijn hoofd en kwam dreigend op me af”. Zo wisselen euforische momenten en knallende ruzies elkaar af. Ondanks dit alles komen ze gezond aan in Delphi.

Klassieke wijsheden
Rosita Steenbeek is een boeiend verteller. Beeldende beschrijvingen van fietsperikelen, landschappen, lokale geschiedenis gaan gepaard met verhalen uit de Griekse en Romeinse oudheid. Moeiteloos schakelt ze over van geurige appelboomgaarden naar een maaltijd met pasta en warme chocolademelk, of de sporen van Dante en Vergilius. Op elke straathoek verwijst ze naar historische figuren en feiten.

Ze strooit met de namen van Griekse helden en boven elk hoofdstuk van haar boek zet ze een klassieke wijsheid. Om er een paar aan te halen: Als je je richt op wat veraf ligt, verlies dan het nabije niet uit het oog (Euripides), Als je vreugde wilt vermenigvuldigen, moet je haar delen (Pythagoras), Een leven zonder feest is als een lange weg zonder kroegen (Democritus), Het kostbaarste wat een mens kan verliezen is tijd (Theophrastus), Ritme en harmonie dringen diep in de ziel door (Plato). Zo zet ook het cyclische ritme van de pedaalslag aan het denken.

Deze lichtvoetige literaire roadnovel met zijn filosofische terzijdes doet denken aan de ‘Filosofie van de heuvel: op de fiets naar Rome’ van Ilja Leonard Pfeijffer, die zich liet vergezellen door de Russische fotografe Gelya Boatishcheva. Dit boek doet beseffen dat je meer leert van een moeizame beklimming dan van een makkelijke afdaling en dat de weg belangrijker is dan het doel. Het plezier zit ‘m niet in het bereiken van het doel, maar simpelweg in het onderweg zijn … taoïsme in z’n zuiverste vorm.

Gelukzalig hier en nu
Beide boeken maken duidelijk dat de intensiteit van het fietsen vele malen groter is dan het reizen per auto, vliegtuig of trein. Het leven wordt simpelweg gereduceerd tot één taak: je wordt wakker, je staat op en je fietst een stukje naar het zuiden. Je kunt je wel druk maken, maar je merkt vanzelf dat de dingen gaan hoe ze gaan. Een fietser piekert niet over de dag van morgen of gisteren. Die is onderdeel van het landschap en maakt simpelweg zijn kilometers in een gelukzalig hier en nu. Waarbij niets kostbaarder is dan een eenvoudige maaltijd of een koele slok water. Fietsen is kortom ‘verhevigd leven’!

“Hier zijn we werkelijk in het diepe zuiden. Palmen, sinaasappelen citroenbomen, smalle witte stegen die een ver verleden in kronkelen. Misschien wel naar die achtste eeuw voor Christus toen de Grieken al ontdekten,met hulp van het orakel, dat het hier goed toeven was. Fabelachtig kijkt dit stadje uit over de zee, brede stranden aan haar voeten. (…) Langs de weg staan stalletjes, uitpuilend van kleuren, geuren en smaken. Groente, fruit, specerijen hebben zich volgezogen met de zon en de kostbare stoffen uit deze oergrond. Tot strengen geregen of gevlochten knoflook, roze uien, gele, oranje, rode en groene pepers vormen kleurige draperieën. Daaronder staan manden vol perziken, meloenen, druiven, cactusvijgen.”

Je zou toch zo op de fiets stappen. En dat is wat Rosita Steenbeek haar lezers steeds voorhoudt tijdens haar Delphi-pelgrimage … ga fietsen!

Lezen kan natuurlijk ook:

Tags: , ,

Nobelprijzen voor dummies

Gepubliceerd door Ron op 26/10/2012 12:00

Deze maand werden de Nobelprijzen weer bekend gemaakt. Hoewel de uiteindelijke keuze van de winnaars soms gepaard gaan met een vrijwel grenzeloze willekeur, is het toch elk jaar weer een gewichtig moment. Want serieus wetenschappelijk onderzoek is belangrijk. Maar er blijkt ook genoeg ‘gek’ of onwaarschijnlijk onderzoek te bestaan, dat op het eerste oog zinloos lijkt. Onderzoeksresultaten kunnen soms best lachwekkend en zelfs een beetje idioot zijn.

Ig Nobel
Wist u bijvoorbeeld dat een ritje in de achtbaan tegen astma helpt? Of dat je beter met een vol dan met een leeg bierflesje op je hoofd geslagen kan worden? Deze onwaarschijnlijke en schijnbaar nutteloze bijdragen aan de wetenschap worden sinds 1991 beloont met een soort ‘onnozelheidstrofeeën’, de Ig Nobelprijzen. Deze Amerikaanse parodie op de Zweedse variant vormt een luchtige inleiding op de uitreiking van de echte Nobelprijzen.

Marc Abrahams, bedenker van deze uit de hand gelopen studentikoze grap (Ig Nobel is een woordspeling op ignoble: laag, eerloos, gemeen), houdt zich fulltime bezig met dit ‘onwaarschijnlijk onderzoek‘. Aanvankelijk werd gekozen voor ontdekkingen die ’cannot, or should not, be reproduced’. Tegenwoordig gaat het om onderzoeken die eerst aanzetten tot een lach, en daarna aanleiding geven tot nadenken. Ze hebben allemaal één ding gemeen: ze zijn allemaal bizar te noemen. Over bizar gesproken. Wist u dat we de echte Nobelprijs te danken hebben aan een opmerkelijk foutje in de krant?

Carnavaleske vertoning
De jaarlijkse Ig Nobeluitreiking is een vermakelijk hoogtepunt, dat in al zijn facetten in het belachelijke is getrokken. Een soort absurdistisch theater waarbij serieuze wetenschappers in carnavaleske figuren veranderen. Even mag er hard gelachen worden om serieus onderzoek met een humoristische ondertoon. Maar deze frivole tegenhanger van de statige ceremonie in Stockholm krijgt, nu hij al twee decennia lang elk jaar weer trouw wordt volgehouden, zelf iets officieels. Niet elke wetenschapper is even blij als hij genomineerd wordt, maar sommige winnaars zijn zelfs trots op hun prijs.

Het gaat bij de Ig Nobelprijs namelijk niet alleen om nutteloos onderzoek. Tot de winnaars vorig jaar behoorden bijvoorbeeld ook de uitvinders van een brandalarm dat doven wekt met de geur van wasabi. In 2006 viel een onderzoek in de prijzen dat aantoonde dat muggen niet alleen door zweetvoeten maar ook door geurende Limburgse kaas worden aangetrokken. In Afrika zijn nu muggenvallen met kaasjes in gebruik die malaria tegen moeten gaan.

Na Groot-Brittannië en Japan is Nederland een van de hofleveranciers van Ig Nobelprijswinnaars. Waarschijnlijk een kwestie van nationale cultuur. Engelsen staan vanouds bekend om hun droge humor en Japanners nemen hun excentriekelingen serieus in plaats van ze belachelijk te maken. Blijkbaar zit er iets in de Nederlandse cultuur dat maakt dat je tegelijk serieus en grappig kunt zijn.

Chimpanseebillen
Ook tijdens de 22ste uitreiking dit jaar werd Nederland weer verblijd met twee Ig Nobelprijzen. Bioloog Frans de Waal kreeg de prijs voor zijn ontdekking dat chimpansees soortgenoten kunnen herkennen aan foto’s van hun billen. Anita Eerland en Rolf Zwaan kregen de prijs voor hun onderzoek naar de vraag waarom de Eiffeltoren kleiner lijkt als je naar links leunt. Ze onderzochten dat tijdens een experiment waarbij deelnemers stiekem iets uit het lood werden gehouden. Gemiddeld werd de Eiffeltoren 12 meter kleiner geschat als de afwijking naar links was.

Andre Geim, de Nederlands-Russische natuurkundige die aan de Radboud Universiteit Nijmegen werkte, is overigens de enige wetenschapper die zowel een Ig Nobel Prize heeft gekregen (voor het laten zweven van een kikker in een magnetisch veld) en de Nobelpijs (voor zijn onderzoek naar grafeen, het laagje koolstof dat slechts één molecuul dik is).

Ook ambities? Lees dan eerst het boekje ‘Eureka!’ over de relatie tussen humor en creativiteit, voordat u op jacht gaat naar eeuwige Ig Nobel roem.

Tags: , ,

Dol op lijstjes

Gepubliceerd door Ron op 20/07/2012 09:00

Alphabetical list of animals - Paul Bransom (1911)De wereld hangt aan elkaar van verhalen. Verhalen in de vorm van romans, reportages, ballades, legenden, fabels en sprookjes. Elk mens is een verhaal apart. De geschiedenis leeft voort in verhalen.

Minstens even belangrijk als al die verhalen zijn lijsten. Lijsten hebben mensen altijd en overal aangesproken. Een lijst moet grip geven op het onoverzichtelijke leven. De oudste lijsten die ik me uit mijn jeugd herinner zijn het boodschappenlijstje, uiteraard het verlanglijstje en de alom bekende eindejaarslijsten.

Lijsten bieden houvast
Een opsomming of lijst schept orde, zegt men. Met een lijst benoem je, inventariseer je, beoordeel je de dingen, gebeurtenissen, de mensen, ja eigenlijk alles om je heen en je geeft ze hun verdiende plaats. Met een lijst houd je overzicht, controle en dus greep op je leven. Lijsten kunnen lang zijn, maar ook kort. Ze kunnen eindig zijn, maar ook een oneindigheid suggereren. Ze kunnen chaotisch zijn, maar ook geordend, naar onderwerp of naar klank.

Het dagelijkse leven hangt zo samen van naamlijsten, statistieken, tabellen, registers, beurskoersen, sportuitslagen, to-do lists, peilingen en Top-40 noteringen. Het zijn de lijstjes die mensen in staat stellen het leven bij te benen. De moderne mens verkeert in de ban van lijsten. Via televisie, internet en mobiel, in etalages en reclames, wordt hij overspoeld met informatie en dat vraagt om ordening. Daarom zendt SBS6 natuurlijk ‘De 25‘ uit, lijsten ‘grappigste momenten’, ‘mooiste meisjes’, ‘grootste blunders’. Of is deze schier oneindige reeks slechts een smoes om oude beelden te hergebruiken?

Rariteitenkabinet
“Lijstjes, we zijn er dol op”! Umberto Eco schreef er een boek over. In het fraai geïllustreerde ‘De Betovering van Lijsten‘ focust hij op zijn fascinatie met lijstjes. Het is een schitterend en overdadig overzicht, een rariteitenkabinet, van opsommingen en lijsten die duidelijk maken hoe de mens in de loop der tijden het leven heeft trachten te vangen. Eco heeft zijn lijsten opgediept uit de hele wereldliteratuur, van Homerus tot internet, 2500 jaar later. Niet alles is even verheffend. François Rabelais noemt bijvoorbeeld tientallen manieren om de billen af te vegen, voor wie het weten wil.

Op internet (‘De Moeder van alle Lijsten’, volgens Eco) wemelt het van de lijsten. Het fenomeen lijkt geëxplodeerd, zowel in aantal als in curiositeit. Wat te denken van, bijvoorbeeld, een lijstje met afkortingen in kennismakingsadvertenties (J. wed. zkt aantr. sl. jman geen fin. bijbed., bhbhh)? Of van moedwillig beschadigde schilderijen?

Reuzenkonijnen
De liefhebber van dit soort lijsten is waarschijnlijk een heel ander mens dan degene die lijstjes maakt om de dag door te komen. Het is althans moeilijk voor te stellen dat iemand die verloren is in de supermarkt zonder boodschappenlijstje, of in paniek raakt bij het idee om zonder systeem iets in een koffer te moeten gooien, ook alle moedwillig beschadigde schilderijen van Allesopeenrij.nl gaat bekijken.
Nog zo’n verzameling met honderden interessante, onzinnige, bizarre en soms best wel leerzame lijstjes is het boek ‘List-O-Pedia’ (eigenlijk een soort lijst in het kwadraat): 10 onopgeloste mysteriën, 15 films met reuzenkonijnen, 11 verdwenen beschavingen, 18 dingen die uit de lucht kwamen vallen, 15 dieren met vreemde paringsrituelen, 21 verboden boeken, 9 mythische beesten, 8 beroemde spoken, 18 superlange woorden, 23 beroemde complotthorieën, 17 heilige kapsels, 12 vreemde muziekinstrumenten, etc.

Keuzelijsten of verhaaladvies?
Ook in de bibliotheek worden lijstjes gemaakt. Zo hebben wij bescheiden pogingen gedaan orde te scheppen in die enorme verzameling boeken. Dit heeft geleid tot een half geslaagd initiatief voor het samenstellen van keuzelijsten, enkele voorbeelden:

  • Dickensiaanse & Victoriaanse romans
  • Wie schrijft als Maeve Binchy?
  • Joods milieu
  • Smakelijk lezen
  • Ecothrillers

Maar wat is de meerwaarde van dergelijke lijstjes? Is het wel persoonlijk genoeg? Om terug te komen op verhalen … gaat het niet om het verhaal dat ieder mens in zich draagt? Boeken, films en muziek zitten vol met verhalen. Door welke verhalen en thema wordt u geraakt? Zit u wel op algemene keuzelijstjes te wachten, of heeft u toch liever een persoonlijk verhaaladvies? Een lijstje op maat dus … omdat elk mens een verhaal apart is. Wat vindt u?

Tags: , , , ,

Streaming Gruffalo in het Arabisch

Gepubliceerd door Ron op 21/05/2012 08:55

Klanten vragen regelmatig naar de mogelijkheden om via de bibliotheek e-boeken te lenen. Mensen verwachten immers steeds meer ook digitaal aan hun trekken te komen in hun bibliotheek. Terecht natuurlijk, maar de praktijk is vaak weerbarstiger dan wat in theorie en technisch allemaal makkelijk zou moeten kunnen.

Veel heeft natuurlijk te maken met de uitleenrechten voor e-boeken. Voor papieren boeken is in de Nederlandse wet vastgelegd dat bibliotheken deze mogen uitlenen. Voor digitale boeken is dat niet het geval en daarom moeten er met elke uitgeverij afzonderlijk afspraken worden gemaakt.

Eregalerij
Met rechtenvrije e-boeken is het een ander verhaal. Zo zijn op de website van De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) verschillende boeken te vinden uit de Middeleeuwen tot en met de 21e eeuw. Als de boeken in het publiek domein zitten, zijn ze te downloaden op uw e-reader.

Dit kan ook op zeer bescheiden schaal via de vorige jaar gelanceerde ‘eBooks eregalerij’ met vijfentwintig klassiekers uit de Nederlandse literatuur, zoals Max Havelaar van Multatuli. Druppelsgewijs worden aan deze galerij klassiekers toegevoegd, verrijkt met achtergrondinformatie zoals een handschrift van de auteur of een filmpje.

Streaming e-books
Sinds kort kunnen bibliotheekleden literatuur ‘uit de lucht plukken’. Dat kan via een nieuwe internetdienst die enigszins lijkt op de muziekservice Spotify, waar je naar kunt luisteren op elke plek als je maar verbinding hebt met het internet. Dit online lezen gaat met ‘streaming e-books’, zoals het initiatief heet. De bibliotheek maakt deze service beschikbaar voor haar leden via de website van Public Library Online. Gewoon inloggen met pasnummer en inlogcode is voldoende.

‘Streaming e-books’ betekent dat u een boek leest via het beeldscherm van computer, laptop of tablet. Na het inloggen maakt u een keuze uit het aanbod, vervolgens wordt het boek direct geladen in de browser. Het grote verschil met de e-reader is dat u niet eerst een boek hoeft te downloaden voordat het lezen kan beginnen. Je hebt een boek niet meer in je bezit, niet als papier, niet als bestand. Je hebt alleen toegang tot de bladzijden uit een boek, de e-reader kan dus de prullenbak in.

Al Gharfoul
Het aanbod van ‘streaming e-books’ is echter nog erg beperkt en bevat zowel fictie als non-fictie. Bij de start zijn bijvoorbeeld de Nederlandse boeken van Tais Teng, Mariska Hammerstein, Pim Christiaans en Hans Peter Roel beschikbaar. Maar de online bibliotheek bevat ook veertig Engelstalige titels en tien Arabische, zoals het prentenboek Al Gharfoul (De Gruffalo). Bestsellers zitten nog niet in deze digitale bieb. Het aantal titels zal wel snel worden uitgebreid.

Zoals gezegd is het aanbod niet echt wereldschokkend te noemen, vooral als je het vergelijkt met de duizenden e-boeken die via het illegale circuit verspreid worden. Maar dat is geen eerlijke vergelijking omdat dit bibliotheekaanbod uiteraard wel op een legale wijze tot stand komt.  Dat deze service niet gelijk beschikbaar is voor de iPad is echter een gemiste kans. Verder vraag ik me af  hoe handig het is om continue online te moeten zijn om een e-boek te kunnen lezen.

Nieuwsgierig? Breng dan een bezoekje aan de Public Library Online en blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen bij Bibliotheek.nl.

Tags: ,

Stimulerende wanorde

Gepubliceerd door Ron op 19/04/2012 08:52

Als je eenmaal voor het bibliotheekvak hebt gekozen valt er niet meer aan te ontkomen. Dan word je al snel geregeerd door strakke SISO-schema’s, PIM-categorieën of genreclusters: structuren en systemen gebaseerd op ordening en consistentie. Geboren uit vrees de weg kwijt te raken in een slecht toegankelijk boekenlabyrint, de angst om niet te vinden wat gevonden moet worden.

Orde
Als reactie op deze rigide ordeningsprincipes (of is het een vorm van stil verzet?) wil ik op andere terreinen de teugels nogal eens laten vieren. Zo is mijn werkplek allesbehalve een toonbeeld van orde en overzicht: tussen de opengeslagen tijdschriften, stapels papierwerk en paperclips liggen ook zaken als beschimmelde broodkruimels en halfvergane theezakjes. Maar gelukkig werkt een rommelige ruimte vaak beter dan een opgeruimde omgeving. Zo werd bijvoorbeeld in een zeer slordig laboratorium door een lichtelijk lakse bacterioloog bij toeval penicilline ontdekt.

Wat mijn thuissituatie betreft, het is zeker niet zo dat ik met een pikhouweel en een lampje op zoek hoef naar mijn paperassen. Hoewel, soms is het wel wat lastig te achterhalen waar zich nu toch dat pensioenoverzicht bevindt waarop het aangifteprogramma van de Belastingdienst mij zo dringend attent maakt. Zit het in die nieuwe felgekleurde ordner, de witte IKEA-opbergdoos, de stapel papier op de net genoemde en enigszins doorgezakte doos, dat ladekastje in de tuinkamer of toch de bananendoos in de garage? Okay, het duurt even maar je vind nog eens wat. Bovendien is zoeken veel leuker dan opruimen … en zeg nu eerlijk, beiden kosten tijd!

Uitpuilende kasten
Is dit een pleidooi voor rommel en wanorde? Volgens de auteurs van ‘De wet van de stimulerende wanorde’ krijgen ze in ieder geval niet de eer die ze verdienen. Veel mensen zijn gefixeerd op orde en netheid, en zien daardoor niet meer de ‘verborgen voordelen’ die uitpuilende kasten, overvolle bureaus en hapsnap planning met zich meebrengen.

Zo lijkt een opgeruimd bureau effectief. Als je iets nodig hebt, weet je het meteen te vinden. Maar het onderhoud kost meer tijd dan het oplevert, houden de auteurs ons voor. Je moet alle documenten doornemen, beoordelen en categoriseren. Bovendien laten de meeste documenten en e-mails zich niet in één categorie thuisbrengen, en als ze op de verkeerde stapel belanden, vind je ze nooit meer terug.

Efficiënte rommeligheid
Een rommelige werkplek is uiteindelijk efficiënter. Ongeordende bureaus volgen automatisch de prioriteiten van de gebruiker, omdat de meest gebruikte papieren altijd bovenop liggen. Documenten die bij elkaar horen, verzamelen zich bijna vanzelf tot dezelfde stapel. Bovendien kom je zo nog eens iets tegen waarnaar je niet op zoek was en ontstaan sneller kruisbestuivingen. Kortom: chaos voedt creativiteit!

Voor mensen die er niet van overtuigd zijn dat chaos, rommel en wanorde kunnen leiden tot meer effectiviteit, efficiency, grotere creativiteit en betere oplossingen, heb ik nog enkele tips. Het enige dat je voor een opgeruimde administratie nodig schijnt te hebben is een goed stel ordners, tabbladen, een perforator, een nietmachine en niet te vergeten een prullenbak.

Daarnaast zijn er talloze zelfhulpboeken en kun je ‘The Get Organized Company’ inschakelen of gebruikmaken van de diensten van ‘Opgeruimd Organizing’. Maar bedenk … uit chaos komt wel het mooiste voort!

Tags: , , ,

Terug in de tijd »